Фёдар Віктаравіч і «Віктар Фёдаравіч». Супрацоўнік «Варгеймінга» мае пашпарт прыкрыцця. Яго жонка Вольга Сямашка — вядомая журналістка
Фёдар Віктаравіч Гарбачоў — ціхі айцішнік-эмігрант. Ён жа Віктар Фёдаравіч Макавееў — сакрэтны агент. Ягоная жонка тым часам распрацоўвала Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў, была дапушчаная да закрытых чатаў і аўдыту Марафону салідарнасці. Інфармацыя пра двайное дно яе мужа два гады цыркулявала ў асяродках апазіцыі, але ніхто не парупіўся паставіць фільтры доступу. Як так здарылася?
Вольга Сямашка і Фёдар Віктаравіч Гарбачоў, ён жа Віктар Фёдаравіч Макавееў. Фота з сацыяльных сетак
Вольга Сямашка — былая кіраўніца праекта Радыё Ўнэт. А да таго — супрацоўніца Белдзяржтэлерадыё з 20-гадовым стажам. Яна не папярэджвала тых, да каго ўладкоўвалася на работу ў эміграцыі, што яе муж быў залегендаваны спецслужбамі.
Фёдар Віктаравіч
Фёдар Віктаравіч Гарбачоў нарадзіўся ў Мінску 30.07.1979. Ён з сям’і сілавіка, сын падпалкоўніка міліцыі Віктара Гарбачова.
Маёмасці Фёдар Віктаравіч не мае, з 2009-га прапісаны ў службовай трохпакаёвай кватэры ў Каменнай Горцы, якой валодае ЖРЭУ.
У 2001 Фёдар Гарбачоў скончыў гістарычны факультэт БДУ.
З 2003 года, пасля двухгадовага перапынку, Фёдар пачынае працу асістэнтам на кафедры гісторыі эканомікі БДЭУ.
За 10 гадоў працы ва ўніверсітэце ён, паводле дадзеных Зводнага электроннага каталогу бібліятэк Беларусі, стаў суаўтарам толькі трох сціплых калектыўных вучэбных дапаможнікаў.
«Такое ўражанне, што ён ўладкаваўся ў БДЭУ па блаце, — успамінае прафесар Захар Шыбека, які працаваў з ім на адной кафедры. — Выкладанне не было яго сэнсам жыцця. Меў, відаць, нейкую працу ў іншым месцы», — кажа прафесар.
Вольга Сямашка і яе муж Фёдар Гарбачоў. Фота з сацыяльных сетак
Нараджэнне Віктара Фёдаравіча
У 2013 годзе Фёдар Гарбачоў перайшоў на працу ў Wargaming — ІТ-гігант з беларускімі каранямі, які цяпер у Беларусі называецца «Гейм Стрым», а за межамі разросся ў Wargaming Group.
Гарбачоў працаваў гістарычным кансультантам: дапамагаў гейм-дызайнерам з адпаведнасцю макетаў гульнявой тэхнікі сапраўдным узорам. Гарбачоў — эксперт у баявых машынах.
У 2018-м Гарбачоў атрымаў пашпарт аператыўнага прыкрыцця на імя Віктара Фёдаравіча Макавеева.
Фёдар Віктаравіч стаў Віктарам Фёдаравічам, ураджэнцам горада Барань Аршанскага раёну. Дата нараджэння «блізнюка» адрозніваецца нязначна, каб лёгка было запомніць — 29.07.1978, на адзін дзень пазней і на адзін год раней за арыгінал.
Чаму мы ведаем, што гэта адзін чалавек? Як увогуле становіцца вядома, што той ці іншы мае пашпарт прыкрыцця? Для гэтага «Белпол» бярэ з АІС «Пашпарт» фота чалавека, які выклікае падазрэнні, і штучны інтэлект параўноўвае гэтае фота з усімі іншымі фотаздымкамі ў сістэме «Пашпарт».
У выпадку з Фёдарам Гарбачовым, штучны інтэлект дае 99,99992% імавернасці таго, што ён і Віктар Макавееў — гэта адна і тая ж асоба. Ніжэй — пашпартныя фоты Фёдара Гарбачова і «Віктара Макавеева» (2018 года), а пад імі — фота Фёдара Гарбачова з сацсетак (2017 года). Супадае ўсё, нават радзімка на правай шчацэ.
Фёдар Віктаравіч Гарбачоў і Віктар Фёдаравіч Макавееў
Фёдар Гарбачоў у 2017 годзе. Фота з сацыяльных сетак
Выдача пашпартоў аператыўнага прыкрыцця ў Беларусі рэгламентуецца законам аб аператыўна-вышуковай дзейнасці.
Пашпарт прыкрыцця выдаецца для выканання канкрэтных аператыўных мерапрыемстваў, такіх як, напрыклад, унутрыкамерная распрацоўка, укараненне ў арганізацыі, якія цікавяць спецслужбы.
Як патлумачылі «Нашай Ніве» кампетэнтныя ў гэтым пытанні афіцэры ў адстаўцы, пасля выканання задачы, пад якую выдаваўся пашпарт прыкрыцця, ён адбіраецца ў агента, далучаецца да матэрыялаў справы і здаецца разам з ёй у архіў. У базе «Пашпарт» пры гэтым дакумент анулюецца.
Станам на канец лета 2021 года (даты ўзлому АІС «Пашпарт») пашпарт прыкрыцця на імя Віктара Макавеева быў дзейны. Значыць, яго ўладальнік працягваў выконваць пэўныя задачы.
Ніякім іншым чынам чалавек атрымаць сабе другі пашпарт на іншае прозвішча не можа.
Інфарматараў і стукачоў у апазіцыі і каляапазіцыйных асяродках цяжка выкрыць. Аднак нядаўна выявілася супраца хрысціянскага дэмакрата Яўгена Дудкіна, а ў базе даносаў спаліліся грамадоўцы Вольга Цішкевіч і Павел Бялюцін. Па п'яні выдала сябе Дар'я Астапенка.
Падкрэслім, тут сітуацыя іншая — уласнік такога пашпарта, як у Фёдара Гарбачова, не проста агент, не проста сексот, гэта вышэйшы ўзровень.
На той момант Фёдар Гарбачоў ужо знаходзіўся ў ЕС. Вольга Сямашка ў адным з інтэрв’ю казала, што ў 2020-м муж атрымаў прапанову пераехаць у Кіеў «ад працадаўцы з ІТ-сферы».
З Украіны сямейная пара выехала ў ЕС, атрымаўшы ў Кіеве гуманітарныя польскія візы. У выніку яны разам з сынам аселі ў Літве.
Латышская мова
Па звестках, якія мы атрымалі ад Digital Intelligence Team, Гарбачоў, хоць і выехаўшы, атрымліваў зарплату ў мінскім офісе Wargaming да канца сакавіка 2021 года.
Сёння Гарбачоў па-ранейшаму працуе ў Wargaming. Прынамсі, ён застаецца ў працоўных чатах кампаніі, а ў ягоным LinkedIn пазначана, што ён «кансультант wargaming.net» з 2013 года да цяперашняга часу.
Па інфармацыі «Белпола», пашпарт на імя Віктара Макавеева не мае зарэгістраваных на яго тэлефонных нумароў, нерухомасці, машын ці іншай маёмасці. Няма таксама даных аб перасячэнні па ім мяжы або ўладкаванні на работу. Для чаго ён выкарыстоўваўся і дзе — невядома.
У Фёдара Гарбачова адкрытая старонка ў фэйсбуку, аднак там не асабліва шмат дэталяў, у асноўным кадры з падарожжаў і сямейныя замалёўкі.
У жніўні 2020-га прозвішча Гарбачова з’явілася ў пераліку іншых 408 прозвішчаў супрацоўнікаў «Гейм Стрыма», якія падпісалі калектыўны зварот з заклікам вызваліць палітвязняў і спыніць гвалт на вуліцах.
У Беларусі Гарбачоў, у тым ліку, займаўся гістарычнай рэканструкцыяй. Быў актыўны на форумах ваенных рэканструктараў і дызайнераў.
Мы апыталі ўдзельнікаў форумаў, на якіх быў актыўны Гарбачоў, і высветлілі, што Гарбачоў сцвярджаў, што валодае латышскай мовай. Пры гэтым у адкрытых крыніцах няма звестак, што ён жыў у Латвіі.
Латышскую мову не вучаць у звычайных беларускіх школах ці ўніверсітэтах. Вывучыць яе можна або самастойна, або на дыстанцыйных курсах у замежным універсітэце. Або ў Інстытуце нацыянальнай бяспекі, для слухачоў якога адна з суседскіх моваў з’яўляецца абавязковай для вывучэння.
Адзін з удзельнікаў форумаў рэканструктараў таксама паведаміў, што Гарбачоў згадваў наяўнасць у яго медалёў ад Узброеных сілаў Беларусі — афіцэрскіх. Дзіўна, бо ў адкрытых крыніцах і ў базах «Белпола» няма звестак пра яго службу ў арміі.
Арганізацыям былых сілавікоў, «Байполу» і «Белполу», Фёдар Гарбачоў пра сваё мінулае ніколі не паведамляў.
«Таму і з’явіліся думкі»
У Еўрасаюз Фёдар Віктаравіч заехаў пры канцы 2020-га цераз Украіну па гуманітарнай польскай візе. Разам з ім пераехала туды і жонка, Вольга Сямашка.
Сямашка 20 гадоў адпрацавала ў Белдзяржтэлерадыёкампаніі, у тым ліку ў прэм’ерскім пуле Першага канала беларускага радыё.
Звольнілася яна ў 2020 годзе.
«Пасля выбараў, гвалту, калі сталі хапаць калег, пачаліся звальненні, забастоўкі, практычна ўсе дзяржаўныя журналісты падпісалі зварот на імя міністра інфармацыі. На мой погляд, у сілавікоў гэта выклікала разгубленасць, бо гэта было масава і адразу на ўсіх скіраваць сваю ўвагу было немагчыма. А вось калі прайшло некалькі месяцаў, ужо сталі ўсіх вылічваць, хапаць, адпраўляць на суткі. Пачалася такая помста журналістам, якія засталіся. І ў мяне былі апасенні. Таму і з’явіліся думкі, што трэба з’язджаць», — расказвала пра свой шлях да эміграцыі Сямашка ў інтэрв’ю, апублікаваным у лістападзе 2020 года.
У рэальнасці выехала яна не «праз пару месяцаў», а раней за ўсіх іншых журналістаў. Як сведчыць база перасячэнняў мяжы — 7 верасня 2020 года, самалётам на Кіеў.
Супрацоўнікі СМІ тады яшчэ асвятлялі маршы, былі толькі першыя выпадкі пасадак на суткі. Было далёка не відавочна, чым усё гэта скончыцца. Быў перыяд рамантычнай эйфарыі.
Фёдар Гарбачоў і Вольга Сямашка ўдзельнічаюць у мітынгу на Лукішках у Вільні, 9 жніўня 2021 года. Фота з сацыяльных сетак
«Верым у лепшае!»
За мяжою Вольга Сямашка хутка знайшла сабе новую працу — узначаліла беларускую рэдакцыю польскага радыё Wnet.
Беларускае Радыё Ўнэт пачало сваю працу ў лістападзе 2020 года.
Польскае радыё Wnet тады атрымала вялікі грант для стварэння беларускага кантэнту, і кіраўніцтва кампаніі вырашыла наняць беларусаў. Сямашка стала там галоўнай.
Беларускія праграмы трансляваліся кожны будны дзень рана-ранкам і ўначы — не самы зручны час. Папулярнасці Ўнэту набраць не ўдалося.
На піку ў тэлеграм-канале гэтага медыя было 228 падпісантаў — гэта тады, калі СМІ-лідары мелі сотні тысяч падпісчыкаў.
На ютуб-канале Радыё Унэт толькі 4 відэа з 327 перакрочылі бар’ер у адну тысячу праглядаў — гэта каментарый Мацвея Купрэйчыка пра канфлікт з Азаравым (5700 праглядаў), «Ціханоўская робіць памылку» (4400 праглядаў), «дэбаты» Дудзінскага з Азаронкам (2400 праглядаў) і падкаст з паліграфолагам Віталём Савюком «Хто правярае прадстаўнікоў беларускай апазіцыі» (1,250 праглядаў).
Радыё Wnet спыніла сваё вяшчанне 14 сакавіка 2024 года разам са сканчэннем польскага гранта.
Вольга Сямашка сустракаецца з прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Быдгашчы, Польшча, у рамках цыкла «Вялікае падарожжа» Радыё Ўнэт па Польшчы. Фота Wikimedia Commons
На адным з праектаў
Увосень 2024-га Вольга Сямашка прыйшла на работу ў арганізацыю, якая займаецца фінансаваннем беларускіх блогераў, у асноўным — не палітычных.
Яна працавала там некалькі месяцаў «на адным з праектаў», як сказаў «Нашай Ніве» кіраўнік ініцыятывы.
Праз некалькі тыдняў пасля сканчэння яе працы КДБ прызнаў гэтую арганізацыю экстрэмісцкім фарміраваннем. У рашэнні аб прызнанні «фарміраваннем» фігуравалі некалькі імёнаў людзей, якія ў ёй насамрэч працавалі, але ніколі не былі публічнымі, а таксама людзі, якія насамрэч атрымлівалі пераводы.
Што муж Сямашкі меў пашпарт прыкрыцця, кіраўнік ініцыятывы даведаўся ад «Нашай Нівы». Пры ўладкаванні на работу яна пра гэта не паведамляла.
Вольга Сямашка і Ігар Тур, 2015 год. Фота з сацыяльных сетак
Ідэя аўдыту
Наколькі яе муж за мяжою не адсвечваў, настолькі актыўнай была Вольга.
Ініцыятыву Сямашка праяўляла не толькі ў журналісцкіх асяродках. Напрыклад, яна была аўдытарам размеркавання сродкаў, сабраных на Марафоне салідарнасці з палітвязнямі летам 2023 года.
Тады, нагадаем, праз незалежныя СМІ за суткі сабралі паўмільёна даляраў. Сродкі былі размеркаваны сярод тузіна фондаў і ініцыятываў, якія перанакіравалі грошы рэпрэсаваным.
У канцы 2023 года ўзнікла ідэя аўдыту расходавання сродкаў.
«У сацсетках патрэбу аўдыту актыўна прасоўвалі Вольга Сямашка, а таксама Д.», — прыпомніў кіраўнік аднаго з фондаў салідарнасці на пытанне «Нашай Нівы», ад каго сыходзіла ідэя аўдыту.
У выніку аўдытарамі сталі рэдактары розных недзяржаўных выданняў («Наша Ніва» не ўдзельнічала ў гэтым працэсе). Кожны з іх атрымаў для праверкі адзін з фондаў, праз які ішла дапамога.
Вольга Сямашка правярала літоўскі фонд Razam. Праверка заключалася ў параўнанні атрыманых і выдзеленых сродкаў, а таксама верыфікацыі таго, што яны пайшлі на патрэбы сем’яў палітычных.
Падчас аўдыту Вольга Сямашка не мела магчымасці капіяваць інфармацыю або вывучаць яе самастойна, але яна бачыла яе на экране. Бачыла, у прыватнасці, прозвішчы атрымальнікаў дапамогі.
Праз некалькі тыдняў пасля аўдыту Razam аднаго з людзей, згаданых у спісе, затрымалі ў Беларусі.
«Затрыманы быў чалавек актыўны і вядомы сваімі поглядамі ў горадзе, у ягонай крымінальнай справе не фігуравала атрыманне дапамогі ад фонда Razam, і само яго затрыманне можа тлумачыцца самымі рознымі прычынамі», — мяркуе супрацоўнік Razam.
Але калі да чалавека прыйшлі сілавікі, высветлілася, што ён быў атрымальнікам дапамогі па лініі iNeedHelp. У студзені 2024 года вакол гэтай структуры пачалася гіганцкая крымінальная справа, якая закранула сем'і сотняў палітвязняў.
Сетка дапамогі палітвязням і іхнім сваякам функцыянавала ў Беларусі з 2020 года, і вялікіх праколаў да «аўдыту» ў ёй не здаралася.
Два пашпарты, але не тыя
Таксама Вольга Сямашка працавала для «Альянса расследавальнікаў Беларусі» — яна ад імя АРБ давала інтэрв’ю.
Не блытайце яго з Беларускім расследавальніцкім цэнтрам («БРЦ») і «Бюро». Гэта іншы медыйны праект з ролікамі ў Ютубе, многія супрацоўнікі якога не афішуюць сябе, хаця іх асобы вядомыя ў вузкіх журналісцкіх колах.
«Мы находим скрытое, доказываем важное, приближаем неизбежное» — гаворыцца ў апісанні «Альянса расследавацеляў Беларусі» ў яго тэлеграм-канале.
«Альянс расследавацеляў Беларусі» вядомы, перадусім, сваімі двума матэрыяламі пра трымальнікаў пашпартоў прыкрыцця.
У канцы 2023-га яны знялі расследаванне пра кіргізскага экс-прэзідэнта Курманбека Бакіева, які атрымаў другі пашпарт — «як робяць з агентамі»;
А ў канцы 2024-га зрабіў сумесны з польскімі СМІ матэрыял пра двух агентаў беларускіх спецслужбаў, Юрыя Кізюка і Міхаіла Паветку, якія па пашпартах прыкрыцця ўкараніліся ў беларускія дэмакратычныя асяродкі.
Толькі ёсць нюанс. На момант публікацыі таго матэрыялу Кізюк з Паветкам ужо былі раскрытыя спецслужбамі Польшчы, эвакуяваліся і знаходзіліся ў Беларусі. Публікацыя гэтай інфармацыі ім ужо не пагражала.
Пра другі пашпарт мужа Вольгі Сямашкі АРБ не паведамляў, хоць інфармацыя пра яго ёсць у той жа ўзламанай пашпартнай базе, адкуль расследавальнікі бралі інфармацыю пра Бакіева, Кізюка і Паветку.
Знак прафесійнай якасці
У 2024 годзе Вольга Сямашка стала сябрай працоўнай групы па распрацоўцы новага Кодэкса этыкі незалежных беларускіх журналістаў. Хтосьці можа задацца пытаннем: ці этычна, каб Кодэкс этыкі распрацоўваў чалавек, які 20 гадоў працаваў на Беларускім дзяржаўным радыё?
Але не пра тое тут гаворка. У гэтай сітуацыі звяртае ўвагу іншае: падчас працы над кодэксам Вольга мела доступ да розных незалежных СМІ, праводзіла сустрэчы з журналістамі, абсалютная большасць якіх нідзе публічна не называюць сябе — каб праца на «экстрэмісцкае фармаванне» не прывяла да рэпрэсій супраць іх сваякоў у Беларусі.
«Падчас працы над этычным кодэксам я ўдакладняла, ці маюць рэдакцыі свае ўласныя этычныя правілы і стандарты, па якіх яны працуюць, і па магчымасці вывучала іх», — расказала Вольга Сямашка ў інтэрв’ю сайту Беларускай асацыяцыі журналістаў.
У чарнавым тэксце гэтага кодэкса быў небяспечны пункт пра тое, што СМІ могуць публікаваць у сябе ўзятую з сацсетак інфармацыю, толькі атрымаўшы дазвол іх аўтара. Што, з улікам «экстрэмісцкага» статусу ўсіх беларускіх медыя, азначала б аўтаматычную крымінальную справу для аўтара кожнага выкарыстанага допісу.
Старшыня Беларускай асацыяцыі журналістаў Андрэй Бастунец пра другі пашпарт мужа Вольгі Сямашкі не ведаў.
«Гэтай інфармацыі я раней не чуў. Але ў любым выпадку гэта не мае аніякага дачынення да распрацоўкі Кодэкса этыкі журналістаў. Вольга была толькі адным з журналістаў, экспертаў, хто ўдзельнічаў у яго распрацоўцы (з улікам досведу іншых краін) і які ўрэшце быў зацверджаны больш за 20 арганізацыямі беларускага медыясектара. Аніякага доступу да адчувальнай інфармацыі яна не мела», — пракаментаваў старшыня БАЖ Андрэй Бастунец.
У Прэс-клубе, іншай беларускай эміграцыйнай медыяарганізацыі, пра пашпарт прыкрыцця мужа Вольгі Сямашкі таксама нічога не ведалі.
Варта адзначыць, што Сямашка, хоць яе Радыё Ўнэт ужо даўно не існуе, ўдзельнічае ў закрытых чатах журналісцкай супольнасці, у якіх абмяркоўваюцца ў тым ліку далікатныя тэмы.
«Яна сказала, што лічыць гэта няпраўдай»
І тут мы падыходзім да вялікага і тонкага пытання. Пра двайное дно мужа Вольгі Сямашкі кулуарна гаварылі ўжо некалькі гадоў. Чаму ж ніхто не наважыўся паставіць фільтры ў камунікацыі з ёю, у яе допусках да калектыўных ініцыятыў? Давайце разбяромся, гэта важна для аналагічных сітуацый у будучыні.
Як мы высветлілі, яшчэ ў 2023-м «Байпол» выявіў, што муж Сямашкі мае дакумент прыкрыцця. Гэтая інфармацыя была перададзена ў Офіс Ціханоўскай.
Аднак у Офісе, які многія ўспрымаюць як альтэрнатыўную «Адміністрацыю прэзідэнта», невялікі штат, там проста няма каму займацца пытаннямі контрразведкі і верыфікацыі.
«Мы верыфікуем людзей, з якімі супрацоўнічае сам Офіс. Гэта некалькіэтапная працэдура, якая займае да трох месяцаў.
Але мы не правяраем усіх, хто ідзе ў дэмакратычны рух ці незалежныя медыя — гэта задача кіраўнікоў гэтых арганізацый, — адказаў «Нашай Ніве» старшы дарадца Святланы Ціханоўскай Франак Вячорка. — Калі ўзнікаюць сумневы, то ўсе сёння ведаюць, што любога можна праверыць па базах.
Чаму яе і яе акружэнне не правяралі тыя арганізацыі, куды яна ішла? Я не ведаю. А са свайго боку, атрымаўшы гэтую інфармацыю ў 2023-м, я высновы зрабіў: у нас яна не працавала, перасячэнняў не было. Таксама я праінфармаваў некаторых партнёраў пра гэту інфармацыю»,— адказаў Вячорка.
Ці гаварылі прадстаўнікі Офіса пра гэта з самой Сямашкай? Ці прасілі яе патлумачыць гэтую сітуацыю?
«З самой ёй я гаварыў на гэтую тэму на нейкім прыёме, — сказаў нам Франак Вячорка. — Яна сказала, што лічыць гэта няпраўдай і нічога пра такія факты не ведае, што яе муж не мае дачынення да палітыкі».
У сваю чаргу, «Байпол», хаця і праінфармаваў Офіс, але далей не пайшоў. Ніхто не ўзяў на сябе адказнасць папярэдзіць пра далікатныя падазрэнні публічна.
«Мне невядома аб выданні мне такіх дакументаў»
Фёдар Гарбачоў пісьмова адказаў на пытанні «Нашай Нівы».
— Якое ведамства і для выканання якога задання выдала вам пашпарт аператыўнага прыкрыцця?
— Мне невядома аб выданні мне такіх дакументаў. Ніякіх заданняў ад ніякіх ведамстваў я не атрымліваў.
— Калі і на якіх умовах вы сталі супрацоўнічаць з гэтым ведамствам? У якім вы званні? З якім заданнем вы выязджалі ў эміграцыю? Якую інфармацыю аб удзельніках дэмакратычнага руху вы паведамлялі?
— Я не супрацоўнічаю з ніякімі ведамствамі. Да эміграцыі маё званне было старшы лейтэнант запаса Узброеных сіл Беларусі. Пры ад’ездзе ў эміграцыю ў 2020 годзе ніякіх заданняў не атрымліваў і ніякую інфармацыю не збіраў і не перадаваў.
— Якія ўзнагароды, выдадзеныя Рэспублікай Беларусь, вы маеце і за што атрымалі?
— Мне невядома ні пра якія ўзнагароды Рэспублікі Беларусь, выдадзеныя мне.
Фёдар Гарбачоў удакладніў, што скончыў ваенную кафедру ў БДУ, адпаведна, у арміі не служыў.
Вольга Сямашка сказала, што пракаментуе сітуацыю пасля выхаду артыкула на «Нашай Ніве».
Пытанні, пытанні
Шпіёнскія справы ў прынцыпе раскрываюцца кепска, для гэтага часта недастаткова і рэсурсаў дзяржавы.
Патрэбна распрацоўка, кантраляваныя правакацыі і злівы, а лепш за ўсё — крот у той спецслужбы, куды льецца. Толькі так агентаў у асноўным і раскрываюць. Мы ж, журналісты, не можам нічога сцвярджаць, можам толькі звяртаць увагі на дзіўнасці і супадзенні.
Ёсць абсалютна дакладны факт, што Фёдар Гарбачоў меў пашпарт прыкрыцця. Для чаго яму яго выдалі, ці мелі ягоныя заданні палітычную подбіўку — мы не ведаем.
Шчыра ці няшчыра Вольга Сямашка адмаўляе двайное дно свайго мужа? Немагчыма адказаць.
Але выглядае бясспрэчным, што ў такой сітуацыі яна не павінна была праходзіць «фільтры допуску» да спісаў атрымальнікаў дапамогі з Марафону салідарнасці, да дакументаў ініцыятывы па дапамозе блогерам, да журналісцкіх чатаў ці да такіх «пунктаў уваходу», як БАЖ ці Прэс-клаб.
Між тым факт, што яна актыўна і ініцыятыўна пранікала ў падобныя структуры. І не было нікога, хто б такія «фільтры нядопуску» на яе дарозе ўключыў.
У цяперашнія часы гэта не пытанне этыкі, а пытанне свабоды і жыцця людзей.